Εισήγηση του Βασίλη Δημόπουλου*  στο 14ο συνέδριο της ΟΛΜΕ

bdhm_11-2-09

Συναδέλφισσες –συνάδελφοι

 Πριν μερικούς μήνες ο Υπουργός Παιδείας προσχηματικά και με επικοινωνιακό τρόπο εξήγγειλε το διάλογο για τον τρόπο εισαγωγής στα Πανεπιστήμια.

Τότε, και πολύ σωστά, είχαμε πει ότι στις προθέσεις του δεν ήταν μόνο αλλαγές στον τρόπο εισαγωγής  αλλά γενικότερες αλλαγές στο περιεχόμενο του σημερινού σχολείου. Ήδη στις πρώτες προτάσεις του οργάνου που λειτουργεί με μαέστρο  τον Μπαμπινιώτη και «πρώτα βιολιά» τον εκπρόσωπο του ΠΑΣΟΚ και του ΛΑΟΣ περιλαμβάνονται οι περιφερειακές εξετάσεις στις πρώτες τάξεις του Λυκείου και εισαγωγικές εξετάσεις  με ερωτήσεις «κλειστού τύπου». Εξαγγελίες απόλυτα συμβατές με την εδώ και (20)  είκοσι περίπου χρόνια συνεχή προσπάθεια μεταρρυθμίσεων στην εκπαίδευση (και στη Δ/θμια) από όλες τις προηγούμενες κυβερνήσεις και υπουργούς.

Μεταρρυθμίσεις  και εκπαιδευτικές  πολιτικές που αποτυπώνονται στις συνθήκες της Μπολόνιας και της Λισαβώνας  με στόχο να  επιβάλλουν και να θεσμοθετήσουν την άμεση, ευέλικτη και καθολική υπαγωγή της εκπαιδευτικής και ερευνητικής διαδικασίας στις ανάγκες του οικονομικού ανταγωνισμού και της κερδοφορίας του κεφαλαίου. Έτσι έχουμε μια πρωτόγνωρη εκμετάλλευση και στρέβλωση του ρόλου της επιστήμης και της θεωρητικής προόδου της ανθρωπότητας.

Ως πρώτο μέλημα της εκπαίδευσης θέτουν την απόκτηση από τους μαθητές και φοιτητές θραυσμάτων γνώσης, πληροφοριών και επαγγελματικών δεξιοτήτων με τη μεγαλύτερη πειθάρχηση. Το σχολείο  ενταγμένο στους  νόμους  της αγοράς  θα πρέπει  να επιτυγχάνει  το μεγαλύτερο παραγωγικό αποτέλεσμα με το χαμηλότερο δυνατό κόστος . γι’ αυτό θα πρέπει να είναι φθηνό, ευέλικτο και πειθαρχημένο.

 Φθηνό σημαίνει ότι θα πρέπει να υποχρηματοδοτείται, να αναζητά  χορηγούς,  με το «αζημίωτο» φυσικά, να παραδίδεται στις ΣΔΙΤ και ως άμεσο επακόλουθο να επιφέρει οικονομικά βάρη στις οικογένειες που θα πρέπει να αναζητήσουν στην αγορά «υπηρεσίες εκπαίδευσης».

  Ευέλικτο  γιατί θα πρέπει να είναι άμεσα προσαρμοσμένο στις συνεχείς αλλαγές του ανταγωνισμού και της αγοράς. Έτσι  αν και γενικός κανόνας  είναι η υποχρηματοδότηση, βλέπουμε  ταυτόχρονα και τη «γεναιοδορία» σε προγράμματα επιχειρηματικότητας  και κινητικότητας.

 Και πειθαρχημένο γιατί θα πρέπει να υπηρετεί την ανάγκη διαμόρφωσης του νέου εργασιακού μοντέλου. Δηλαδή, ενός ευέλικτου εργατικού δυναμικού προσαρμοσμένου στις ραγδαία μεταβαλλόμενες ανάγκες της καπιταλιστικής  παραγωγής, τόσο από άποψη των γνώσεων και των δεξιοτήτων, όσο και από τη σκοπιά των κοινωνικών συμπεριφορών. Και προς αυτή την κατεύθυνση έχουν προσαρμοσθεί  ώστε να συμβάλλουν όλοι οι επιμέρους  τομείς της εκπαιδευτικής  διαδικασίας , όπως αναλυτικά πργράμματα, μεθοδοι διδασκαλίας, δομή και οργάνωση της εκπαίδευσης, εξεταστικό σύστημα, ακόμα και υλικοτεχνική υποδομή.

 Έτσι η εκπαιδευτική  πολιτική συνοδεύεται από αναλυτικά προγράμματα που αντιμετωπίζουν  κάθε επιστημονικό πεδίο αποσπασματικά εντείνοντας  τη σύγχυση και την αδυναμία των νέων να κατανοήσουν την πραγματικότητα και τη ζωή. Στις ιστορικές επιστήμες   για παράδειγμα  κυριαρχεί  η τεχνοκρατική προσέγγιση, η ανερμήνευτη παράθεση γεγονότων, η απόκρυψη άλλων με βάση ιδεολογικά κριτίρια, η αποσπασματικότητα και η πλήρης αποσιώπηση του ρόλου των τάξεων.

 Τα μαθηματικά μετατρέπονται σε ένα ακατάλληπτο σύνολο φορμαλισμών ενώ στις φυσικές επιστήμες εξοβελίζεται  η εποπτεία, δηλαδή η αισθητηριακή προσέγγιση της γνώσης και οι επιστημονικές θεωρίες παρουσιάζονται ως ο τελικός λόγος των επιστημών.

Στη Γλώσσα επιλέγεται η διδασκαλία της με τη χρηστική της μορφή δημιουργώντας έτσι ένα νέο είδος φορμαλισμού. Ο γλωσσικός πλούτος, η φαντασία και ο συναισθηματικός κόσμος των λογοτεχνικών κειμένων σιγά-σιγά αντικαθίστανται με αποκόμματα εφημερίδων, αποσπάσματα τουριστκών οδηγών, συνταγές μαγειρικής και προσκλήσεις σε πάρτυ.

 Στα σχολικά βιβλία επικρατεί ο ανορθολογισμός στην εξέλιξη και την αλληλουχία της ύλης. Οι νέες γνώσεις δεν πατάνε στις προηγούμενες, η ύλη δεν εξελίσσεται πάντα από το γνωστό και συγκεκριμένο προς το άγνωστο και το αφηρημένο. Παρατηρούμε επίσης τη συμπίεση των εννοιών σε χαμηλότερες τάξεις και σε αναντιστοιχία με την ωρίμανση των μαθητών που σε συνδυασμό με την ποσότητα της διδακτέας ύλης δημιουργεί ένα εκρηκτικό μείγμα. Έτσι αν και η τσάντα ενός μαθητή του δημοτικού ζυγίζει περίπου εννέα κιλά, εντούτοις στο γυμνάσιο καταφθάνουν όλο και περισσότεροι λειτουργικά αναλφάβητοι. Ο ιμπεριαλισμός της εικόνας είναι εμφανής – σε πλήρη αρμονία με την εποχή του θεάματος – σε βάρος του γραπτού λόγου.

Οι εξετάσεις απο παιδαγωγικό εργαλείο μετατρέπονται σε μηχανισμό καταμερισμού των νέων ενώ το σχολείο μετατρέπεται σε συνεχές εξεταστήριο αφιερώνοντας περίπου το 1/3 του σχολικού χρόνου σε  πάσης φύσεως  εξετάσεις (προαγωγικές, διαγνωστικές, τρίμηνα, επαναληπτικές, εισαγωγικές). Η φετινή χρονιά με ενάμιση μήνα εξετάσεων ήταν χαρακτηριστική.. Οι ερωτήσεις κλειστού τύπου (που ξιολογούν την ικανότητα  γρήγορης ανάκλησης  πληροφοριών) προτείνονται από τους μέντορες σε βάρος του λόγου.

 Το ένα και μοναδικό βιβλίο παρουσιάζεται σαν ευαγγέλιο, ενώ ο μονόλογος του διδάσκοντα συνεχίζεται  εδώ και δεκαετίες σε ένα ακροατήριο μαθητών, συχνά  υπερπληθές  που θα πρέπει να παραμείνει  καρφωμένο στις καρέκλες  για επτά διδακτικές  ώρες. Δικαιολογημένα λοιπόν αυτό το σχολείο είναι βαρετό και αποκρουστικό και δεν  θα ήταν υπερβολή  αν το χαρακτηρίζαμε  ως κολαστήριο  της νόησης,  παρά τις συνεχείς  εξαγγελίες  για καλλιέργεια «κριτικής σκέψης». Πάρτε για παράδειγμα την εισαγωγή στα πανεπιστήμια. Σχεδόν  για όλο  το προνομιούχο  τμήμα της νεολαίας  που μπαίνει στα πανεπιστήμια  η παπαγαλία  είναι  η δεσπόζουσα   «μαθησιακή μέθοδος». Ενώ η επιτυχία τους πιστώνεται στην παραπαιδεία και όχι στο σχολείο.

 Μερικότητα και αποσπασματικότητα  δεν συναντάμε μόνο  στα αναλυτικά προγράμματα αλλά  και στην ίδια τη δομή της εκπαίδευσης με τον πολυκερματισμό των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων σε Γενικά Λύκεια, Μουσικά, ΕΠΑΛ, ΕΠΑΣ,  Πειραματικά, Πρότυπα, Εκκλησιαστικά, ΙΕΚ, και επιμέρους διαχωρισμοί σε κατευθύνσεις, τομείς, κύκλους,  που εξαφανίζουν ολόκληρα γνωστικά πεδία.

 Για να είμαστε όμως ακριβείς, θα πρέπει να επισημάνουμε  ότι αν και η διάσπαση  της γνώσης και του σημερινού  σχολείου είναι το κυρίαρχο χαρακτηριστικό, ταυτόχρονα εμφανίζονται και  απόπειρες ενιαιοποίησης, επιδερμικής  και φοβισμένης  όπως η διαθεματικότητα, η ευέλικτη ζώνη, η «μεταρύθμιση» Αρσένη με εξεταζόμενα όλα τα μαθήματα. Και αυτό γιατί  η αστική τάξη  στη νέα οργάνωση της  εργασίας, αντικειμενικά έχει ανάγκη  και από εργαζόμενους  με φαντασία, αυτενέργεια και συνθετική ικανότητα. Άρα αυτά τα προσόντα θα πρέπει να τα καλλιεργεί έως το σημείο που επιβάλλει το νέο  εργασιακό μοντέλο και επιφέρει κέρδος και να διακόπτει βίαια στο σημείο που θεωρεί ότι μπορούν να ωθήσουν  σε πνευματική χειραφέτηση. Διασπά δηλαδή τη γνώση στον πηρύνα της  και την ενιαιοποιεί επιδερμικά στην περιφέρειά της.

 

  Συναδέλφισσες- συνάδελφοι.

 Οι πιο συναρπαστικές και καρποφόρες εποχές  στην ιστορία ήταν οι εποχές  που τέθηκε συνολικά  το ζήτημα της γνώσης στην κοινωνία ( με τα δεδομένα  της κάθε εποχής  βέβαια), όπως  ο Διαφωτισμός  της Αρχαιότητας με τους Σοφιστές, η Αναγέννηση, ο Ευρωπαϊκός Διαφωτισμός, το εκπαιδευτικό κίνημα στην Ελλάδα  στις αρχές του 20ου  αιώνα. Νομίζω ότι  ως εκπαιδευτικοί, ως διανοούμενοι  και ως κοινωνία  βρισκόμαστε  μπροστά σε  νέα καθήκοντα . οι καιροί και οι συνθήκες  απαιτούν  ένα νέο μορφωτικό και εκπαιδευτικό κίνημα, ένα κίνημα παιδείας και ταυτόχρονα πολιτισμού. Ένα  κίνημα που  θα απαιτήσει και θα διαμορφώσει  ένα άλλο σχολείο . το σημερινό σχολείο της αμάθειας  είναι ήδη μισητό και κλινικά νεκρό. Αυτό το άλλο σχολείο  της γνώσης,  της δημιουργίας  και του πολιτισμού θα πρέπει να είναι ένα  Δημόσιο, Ενιαίο Δωδεκάχρονο σχολείο που θα στηρίζεται  στην παραδοχή ότι η γνώση  είναι δικαίωμα  και όχι εμπόρευμα, ότι  η παιδεία  είναι ασύμβατη  με διακρίσεις, αποκλεισμούς, επιχειρηματοποίηση και ιδιωτικοποίηση.

Ένα σχολείο που θα χωρά όλη τη γνώση και όλα τα παιδιά. Και για να χωρά όλη τη γνώση θα πρέπει να έχει ενιαίο αναλυτικό πρόγραμμα, χωρίς επικαλύψεις και αποκλεισμούς γνωστικών  πεδίων. Και για να χωρά όλα τα παιδιά  θα πρέπει να επικεντρώνεται εκεί που υπάρχει μαθησιακό πρόβλημα και να το θεραπεύει με ισχυρή  αντισταθμιστική εκπαίδευση, που θα έχει την ελευθερία να βάζει παιδαγωγικούς  στόχους και να τους υπηρετεί. Που θα προσφέρει στους νέους  στέρεη γνώση, έτσι που κάθε νέος  να μπορεί να  καταλάβει τους νόμους κίνησης  της κοινωνίας και της φύσης, κάθε παιδί  να αποκτά εκείνη την κριτική σκέψη  ώστε να μπορεί να αμφισβητεί του ανορθολογισμούς, τα πολιτιστικά υποπροϊόντα, του ς δεκάρικους λόγους, τα καταναλωτικά πρότυπα, τα ριάλιτι και τις διάφορες «Τατιάνες» και «Λιακόπουλους» των ΜΜΕ.

 -Που θα βοηθά  τους νέους  μέσα από το βασικό του πρόγραμμα να αποκτήσουν βασικές δεξιότητες (όχι επαγγελματικές) καθημερινής χρήσης, όπως ν επισκευάσουν μια μπρίζα, να σκαλίσουν ένα κήπο, να κλαδέψουν μια τριανταφυλλιά.  

-που θα  συμβάλλει στη δημιουργική απασχόληση των νέων με ζώνες πολιτισμού μειώνοντας το υποχρεωτικό ωράριο και διευρύνοντας το προαιρετικό.

-που θα καλλιεργεί τις ιδιαίτερες κλίσεις των μαθητών. Πρότυπο δεν μπορεί να είναι η ομοιότητα διαφόρων απομονωμένων και μονοδιάστατων ανθρώπων της κοινωνίας της ιδιώτευσης, αλλά η συλλογικότητα, η αλληλεγγύη των ανθρώπων μέσω της αμοιβαίας διάκρισής τους και την αναγνώριση της συνεισφοράς τους.

-Που θα σέβεται την ιστορία και τον πολιτισμό κάθε λαού και εθνότητας, χωρίς ρατσισμούς και ξενοφοβίες.

-Που θα δίνει χώρο σε όλα τα παιδιά ανεξάρτητα από χρώμα, εθνότητα ή θρησκεία και θα συμβάλλει στην ειρηνική συμβίωση όλων των ανθρώπων.

Ένα τέτοιο σχολείο, αφού εφοδιάσει με τα αναγκαία μορφωτικά εφόδια, θα βοηθά το μαθητή να ανακαλύπτει και να αξιοποιεί τις ιδιαίτερες κλίσεις του και δεξιότητες. Στη βάση αυτή μπορεί να κατευθύνει στην επόμενη βαθμίδα ή στην επαγγελματική εκπαίδευση.

Ο κλάδος μας έχει υποχρέωση απέναντι στις νέες γενιές να πρωταγωνιστήσει στην οικοδόμηση αυτού του κινήματος παιδείας. Η προσπάθεια πρέπει να είναι και ατομική και συλλογική, διαλεκτικά δεμένες μεταξύ τους. Και υπό αυτή την έννοια το συνέδριό μας θα μπορούσε να είναι το πρώτο βήμα ή έστω ένα λιθαράκι στην οικοδόμηση αυτού του κινήματος. 

Πάτρα, 24-06-2009

 * Ο Δημόπουλος Βασίλης είναι σύνεδρος εκλεγμένος με το ψηφοδέλτιο της Εκπαιδευτικής Παρέμβασης Α’ Αχαΐας και πρ. Γραμματέας τςη Α΄ ΕΛΜΕ Αχαΐας

Advertisements