Απ’ τη Ρόζα [1] στα Α. Μ. Ε. Α. [2]

ή

Η Ειδική Αγωγή στην Ελλάδα και οι στρεβλώσεις της

Του Χρίστου Δ. Βαλουξή

 Balouxis-Xr-dask.           

Από το περιθώριο στο προσκήνιο, απ’ το Κωσταλέξι στα Α. Μ. Ε. Α.,  ευαισθησία για να καλυφθεί η γενικότερη αναισθησία και οι παλινωδίες καλά κρατούν.

Η Ρόζα Ιμβριώτη και ο Κώστας Καλαντζής[3], χωρίς χρόνιες έρευνες και συστάσεις επιτροπών ειδικών σε ινστιτούτα και άλλα τοιαύτα, αντελήφθησαν το προφανές. Η εκπαίδευση είναι αποτελεσματικότερη από την παραγκώνιση.

Το να επενδύουμε τις πιο πάνω διαπιστώσεις με οίκτο και φιλανθρωπία, μόνο απαξιωτικό και ενοχικό είναι, όσο υποκριτικό και το να δημιουργούμε φτωχούς και μετά να τους συνδράμουμε με την ελεημοσύνη. Οι λόγοι της φτώχιας γνωστοί. Αν δεν υπάρχουν πλούσιοι, δεν υπάρχουν φτωχοί. Κι λόγοι της αναπηρίας, όπως και των ασθενειών, αν δεν είναι γνωστοί η επιστήμη τους διερευνά.

Η ειδική αγωγή προλαμβάνει και θεραπεύει, όταν της επιτρέπεται.

Για την εκπαίδευση ο τομέας της ειδικής αγωγής, θεμελιωμένος από τους προαναφερθέντες φωτισμένους παιδαγωγούς, ξεκίνησε με τις καλύτερες προϋποθέσεις, όπως και η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση της τότε εποχής, για να εκπέσουν στη συνέχεια μαζί με ολόκληρη την Ελλάδα. Κι αυτά μέχρι πριν από μισό αιώνα και περισσότερο.

Στις τελευταίες δεκαετίες μαζί με την οικονομική ευμάρεια στη χώρα μας, ήρθαν και οι σύγχρονες παιδαγωγικές αντιλήψεις της εσπερίας[4]. Με μια διαφορά. Οι χώρες τις οποίες έχουμε πρότυπα έχουν αναπτύξει τις δομές ειδικής αγωγής μαζί με την ωρίμανση της κοινωνίας, πράγμα που δεν συμβαίνει στην Ελλάδα.

Απλά πραγματάκια δηλαδή. Δεν ζωγραφίζεις θέσεις αναπήρων στους χώρους στάθμευσης για να παρκάρει όποιος πρόλαβε ή δεν διανοείται στην εσπερία κάποια-ος να κλείσει τη ράμπα  των αναπήρων, ούτε για τσιγάρα, βρε αδερφέ!!!

Στο ελληνικό σύνταγμα στο άρθρο 21, παράγραφος 6 «Τα άτομα με αναπηρίες έχουν δικαίωμα να απολαμβάνουν μέτρων που εξασφαλίζουν την αυτονομία, την επαγγελματική ένταξη και τη συμμετοχή τους στην κοινωνική, οικονομική και πολιτική ζωή της Χώρας.»

Κατά τον εκπαιδευτικό νόμο 2817/2000 «Άτομα με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες,… θεωρούνται τα άτομα που έχουν σημαντική δυσκολία μάθησης και προσαρμογής εξαιτίας σωματικών. διανοητικών, ψυχολογικών, συναισθηματικών και κοινωνικών ιδιαιτεροτήτων. Στα άτομα αυτά περιλαμβάνονται όσοι:

α) Έχουν νοητική ανεπάρκεια ή ανωριμότητα.

β) Έχουν ιδιαίτερα σοβαρά προβλήματα όρασης (τυφλοί, αμβλύωπες) ή ακοής (κωφοί, βαρήκοοι).

γ) Έχουν σοβαρά νευρολογικά ή ορθοπεδικά ελαττώματα ή προβλήματα υγείας.

δ) Έχουν προβλήματα λόγου και ομιλίας.

ε) Έχουν ειδικές δυσκολίες στη μάθηση, όπως δυσλεξία, δυσαριθμησία, δυσαναγνωσία.

στ) Έχουν σύνθετες γνωστικές, συναισθηματικές και κοινωνικές δυσκολίες και όσοι παρουσιάζουν αυτισμό και άλλες διαταραχές ανάπτυξης.

Στα άτομα με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες περιλαμβάνονται επίσης πρόσωπα νηπιακής, παιδικής και εφηβικής ηλικίας που δεν ανήκουν σε μία από τις προηγούμενες περιπτώσεις, αλλά έχουν ανάγκη από ειδική εκπαιδευτική προσέγγιση και φροντίδα για ορισμένη περίοδο ή για ολόκληρη την περίοδο της σχολικής ζωής τους». Επίσης έτσι χαρακτηρίζονται και άτομα που εκ γενετής (ή επίκτητα) υπεραναπλήρωσαν τις δυσκολίες τους και εντάχθηκαν πλήρως στο παραγωγικό δυναμικό του πληθυσμού.

Πόσο έγκαιρα εντοπίζονται από τους παιδιάτρους και τα νοσοκομεία της χώρας τα παιδιά, που θα χρειαστούν ειδικά προγράμματα εκπαίδευσης και πώς ανακοινώνονται στους γονείς και από ποιους; Για πόσο κρύβονται από την αγία ελληνική οικογένεια ως στίγμα; Κι όταν γίνονται εκρηκτικά, γιατί τα προβλήματα καλούνται να τα λύσουν οι τοπικοί βουλευτές κι οι πολίτες υψηλής επιρροής επιβάλλοντας κατά το δοκούν αντί τα θεσπισμένα από την πολιτεία όργανα;

Γιατί ξεκινούν το Σεπτέμβρη τη λειτουργία τους τα ειδικά σχολειά με το ½ των δασκάλων; Γιατί οι μεταπτυχιακές σπουδές ειδικής αγωγής παντού στην εσπερία, αποτελούν πτυχιακό τίτλο σε κανα δυο ακαδημαϊκά ιδρύματα της ημεδαπής χωρίς ουσιαστικά δικαιώματα στην εργασία ακόμα; Πού είναι τα βιβλία κωφών με βάση τις αρχές της δίγλωσσης εκπαίδευσης; Ποιος ορίζει την εγγραφή των παιδιών στις σχολικές μονάδες ειδικής αγωγής; Πως γίνεται οι γονείς να επιβάλουν πού θα εκπαιδευτούν τα παιδιά τους; Γιατί χρειάζεται δασκάλους ένα παιδί 12 ετών με ικανότητες και συμπεριφορά βρέφους, αντί απλής αξιοπρεπούς φροντίδας των βιολογικών του αναγκών και για πόσα χρόνια; Δεν πρέπει κάποια στιγμή να αντιληφθούμε πως θαύματα δεν γίνονται κάθε μέρα; Πώς ξαφνικά παρουσιάζει δυσλεξία στα 14 χρόνια του ένα παιδί, χωρίς το ιστορικό του να ξεκινά στην εποχή της πρώτης ανάγνωσης, δηλαδή στην πρώτη δημοτικού;

Αυτά και άλλα πολλά κατατρέχουν τον τομέα της ειδικής αγωγής στην Ελλάδα και όχι μόνο. Σημειώστε πως αυτή είναι οπτική ενός εργαζόμενου πλέον της δεκαετίας στον συγκεκριμένο τομέα και υπέρ 20ετή εκπαιδευτική προϋπηρεσία. Διαφορετική σαφώς θα είναι ίσως η οπτική των γονέων παιδιών με ειδικές ανάγκες, ως επίσης και τα ίδιων των ατόμων με διάφορες ειδικές ανάγκες. Γονείς και δη ομάδες ατόμων είναι ικανές να δημιουργήσουν τους πλέον αποδοτικούς θεσμούς στην ειδική εκπαίδευση και το αποδεικνύουν ως τρόπος αντιμετώπισης επίσης κι άλλων εκρηκτικών προβλημάτων στις κοινότητες απεξάρτησης από ουσίες. Κάποια στιγμή θα πρέπει κάπου να καταλήγουμε.

            Η πολιτεία δανείστηκε τον όρο Α. Μ. Ε. Α. και πέρασε σε πλήθος νομολογίες, που υποτίθεται διευκολύνουν τα άτομα της ομάδας. Διευκολύνουν όμως ή απλώς ομαδοποιούν και τσουβαλιάζουν τα προβλήματα; Είναι ένας τρόπος να θολώσουμε τα νερά; Μεθοδολογία αντιμετώπισης εκρηκτικών προβλημάτων σε ατομικό, οικογενειακό και κοινωνικό επίπεδο;

Τα προβλήματα αυτού του είδους έχουν ονοματεπώνυμο!!! Ο Α. Χ. έχει αυτά τα προβλήματα και αυτές τις ανάγκες… Η Β. Ψ. την ανάγκη αυτών των διευκολύνσεων και ούτω καθ’ εξής…

Μόνο αν έτσι σκεφθούμε λύνονται προβλήματα και ικανοποιούνται ανάγκες. Η πολιτεία, που δεν έχει την βούληση να κινηθεί ως ανωτέρω, εξαντλεί την ευαισθησία της με επιδοματική πολιτική, απονευρώνοντας έτσι τα άτομα με ειδικές ανάγκες. Επιτροπές, κυρίως του αμαρτωλού υπουργείου υγείας, αξιολογούν και παρέχουν επιδόματα που μπαλώνουν «ειδικές ανάγκες».

Σε λίγες γραμμές η κατάσταση που διαπιστώνουμε είναι πως, δεν καλύπτεται το σύνολο των ατόμων από δημόσιους φορείς, κέντρα και υπηρεσίες. Αποτέλεσμα αυτού είναι να αναγκάζονται, όσοι έχουν τη δυνατότητα, να καταφεύγουν στην ακριβή ιδιωτική ελεύθερη αγορά (πάσης φύσεως ειδικών και πρακτικών της μόδας ή μη) και να γίνονται πολλές φορές θύματα παραπληροφόρησης και εκμετάλλευσης ή να μένουν αβοήθητοι.

Τότε βρίσκουν ευκαιρία επιτήδειοι αυτόκλητοι φιλάνθρωποι, με τη συναίνεση των πολιτικών, οι οποίοι γνωρίζουν πολύ καλά το πρόβλημα και το εκμεταλλεύονται κατάλληλα σε προεκλογικούς καιρούς ή ευκαιριακά, με κορώνες περί κοινωνικού κράτους κλπ. Αυτό βέβαια το κοινωνικό κράτος μονίμως λιβανίζεται και αποτελεί μόνιμο στόχο από το οποίο και πάρα πολύ απέχουμε.

Φυσικά λύση δεν υπάρχει, αν δεν συνειδητοποιηθεί, ότι λύνουμε το ατομικό πρόβλημα διεκδικώντας το συλλογικά. Τότε δημιουργείται η συνθήκη λύσης κάθε προβλήματος.

Οι λύσεις δεν χρειάζεται να προέρχονται από κεντρικό πάντα επίπεδο. Τη γνώση βέβαια πρέπει να την διαχέει η κεντρική δομή, η οποία πολλές φορές είναι αρκετά κακά στελεχωμένη, ευνοιοκρατικά, ρουσφετολογικά. Υπάρχουν ευαίσθητοι και ενημερωμένοι άνθρωποι στο χώρο των ειδικών και των Α. Μ. Ε. Α. αν και φυσικά πάντα παραγκωνίζονται.

Λείπουν ή είναι ανεπαρκείς οι δομές ενημέρωσης των γονέων καθώς και πλαίσια διαρθρωμένα ανάλογα με τις ανάγκες. Κατ’ επέκταση μονάδες αυτόνομης διαβίωσης καθώς και επαρκείς δομές υποστήριξης. Η κοινωνία μπορεί να δώσει λύσεις σε αρκετές περιπτώσεις και τότε δημιουργούνται συνθήκες για διεκδίκηση συνολική και ανάπτυξη αλληλεγγύης μεταξύ ομάδων αναπήρων, γονέων και κοινωνικών ομάδων.

Το ζητούμενο είναι η κοινή λογική. Δεν είναι τι μας τυχαίνει αλλά πώς το αντιμετωπίζουμε. Και τελικά όλοι δεν είμαστε άτομα με ειδικές ανάγκες; Το πολιτιστικό επίπεδο μιας χώρας είναι ανάλογο με τον τρόπο που αντιμετωπίζει τα άτομα με ειδικές ανάγκες! Της Ελλάδας πώς το κρίνετε;

* Χρίστος Δ. Βαλουξής, Δάσκαλος  πρωτοβάθμιας  εκπαίδευσης ειδικής αγωγής

Πάτρα 12/10/2009


[1] Ρόζα Ιμβριώτη αγωνίστρια παιδαγωγός (1898-1977). Με το νόμο 453/1937, μετά από δική της πρόταση προς τον Μεταξά, ιδρύεται το πρώτο ειδικό «Σχολείο Ανωμάλων και Καθυστερημένων Παίδων», το οποίο ένα χρόνο αργότερα με το νόμο 1049/1938, με δική της εισήγηση, μετονομάζεται σε «Πρότυπο Ειδικό Σχολείο Αθηνών» σε έκταση του Σκοπευτηρίου της Καισαριανής.

[2] αρκτικόλεξο [<αρκτικüς + λέξη] βραχυγραφία από τα αρχικά γράμματα της φράσης «Άτομα Με Ειδικές Ανάγκες»

[3] Ο Κώστας Καλαντζής γεννήθηκε το 1911 στον Αλμυρό Βόλου και πέθανε στην Καισαριανή το 1988. Με τη Ρόζα Ιμβριώτη θεωρούνται πρωτεργάτες της Ειδικής Αγωγής.

[4] Ανεπτυγμένες ευρωπαϊκές χώρες και Σκανδιναβία με υψηλό δείκτη προστασίας των αναπήρων τους.

 

Advertisements